English | Cymraeg Tel: 07979 362076 Connect: LinkedIn

Merthyr Ddigidol

Jules Birch yn adrodd sut mae Cartrefi Cymoedd Merthyr yn dod â wifi i\’w tenantiaid gyda thipyn back o help o Gatalwnia.

Ceir eithrio digidol ynghyd ag eithrio cymdeithasol ym Merthyr. Yn ôl arolwg gan Brifysgol Sheffield Hallam, dyma\’r dref yr effeithiwyd arni fwyaf gan y dreth stafell wely, a chafodd arolwg arall gan Ofcom nad oes gan bron hanner y boblogaeth gyfleuster band-eang.

Gyda chredyd cynhwysfawr ar y gorwel hefyd, roedd Cartrefi Cymoedd Merthyr (CCM) am wneud rhywbeth i ddod â\’r rhyngrwyd i\’w cymunedau – ond beth yn union? ‘Roeddem yn meddwl sut y gallem ddarparu wifi, ond roedd angen nifer o benderfyniadau\’ meddai\’r prif weithredydd, Mike Owen. ‘Roedd popeth yn ymddangos yn gymhleth pan oedd yr ateb yn reit syml mewn gwirionedd.\’

Daeth Merthyr Ddigidol i fod trwy gyfrwng grant gan Ymddiriedolaeth Nominet, help Creative Coop, consortiwm o weithwyr creadigol a thechnoleg proffesiynol yn gweithio gyda mentrau cymdeithasol, a thrafod gyda Guifi-net, arbenigwyr mewn rhwydweithiau cymuned hunan-reoledig sydd wedi cysylltu 35,000 o Gatalwniaid. Talodd y grant am gyflogi Nick Giles, sydd â gradd mewn cyfrifiadureg, fel swyddog project, ac i ffwrdd ag ef i Barcelona i dderbyn hyfforddiant.

Ardal Gellideg, lle mae\’r diwygiadau lles yn effeithio ar 80 y cant o\’r trigolion ond lle nad oes ond traean ar-lein, oedd y cyntaf i elwa. \’Dyma ni\’n dewis y stad lle câi\’r cynllun fwyaf o effaith a lle roedd gennym gysylltiadau da â\’r ganolfan gymuned\’, meddai Owen, ‘a gweithio gyda\’r ysgol gynradd leol i weld pa gartrefi a oedd heb wifi i alluogi plant i wneud eu gwaith cartref, a blaenoriaethu\’r rheini.\’

Mae\’r cynllun yn golygu hollti\’r wifi o swyddfa CCM. \’Roedd y llinell gyntaf a wnaethon ni yn dod o\’m swyddfa i\’, meddai. \’Gosodwyd erial ar ochr yr adeilad a throsglwyddo ar draws y cwm i\’r stad.\’

Y cysylltiad hwnnw yw asgwrn cefn y system o hyd. Oddi yno, esbonia Nick Giles: \’Ceir cyfres o nodau neu erialau ar y stad, ac mae cebl o\’r rheini yn dod â wifi i mewn i\’r tai, gyda llwybrydd ym mhob un.\’

Mae\’r system yn rhad – rhyw £30 y cysylltiad – a\’r gost hyd yn hyn yw cyfanswm o ryw £80,000, yn cynnwys grant o £50,000 gan Nominet. Mae hefyd yn wydn: \’Cawsom dywydd garw, yn cynnwys stormydd mellt a achosodd statig a niweidiodd un darn o offer ond mae\’r system wedi dal yn reit dda\’, meddai Giles.

Cymharwch hynny â chost cysylltiad band-eang masnachol, ac fe welwch yn syth pam mae hyn yn syniad da. Does dim angen llinell tir (£17 y mis o rent) neu gytundeb Sky neu ddongl symudol drud. Bu CCM yn siarad â BT yn flaenorol, a gynigodd osod wifi ym mhob tŷ fel rhan o\’i becyn i landlordiaid cymdeithasol, ond byddai CCM wedi gorfod gwarantu casglu\’r bil ffôn er mwyn cael gostyngiad. \’Roedd hynny\’n 4,000 eiddo, a ninnau\’n cymryd y risg, a byddai wedi costio rhywbeth fel £1.2 miliwn y flwyddyn\’, meddai Mike Owen.

Hyd yn oed cyn credyd cynhwysol, mae buddiannau cynhwysiant digidol yn ymddangos yn amlwg, gyda thrigolion yn gallu ymgeisio am swyddi heb orfod defnyddio cysylltiadau symudol talu-wrth-alw drud, ac felly mewn llai o berygl dioddef atal eu budd-dal.

Cafodd gwerthusiad o gam cyntaf y project bod: \’y posibilrwydd yn bodoli y gall ateb chwyldroadol i broblem darparu mynediad isrwydweithiol i gymunededau difreintiedig ddeillio o broject Merthyr Ddigidol, yn seiliedig ar egwyddorion economi cydgyfrannol neu fodel o ddefnydd cydweithredol, ac mae eisoes yn effeithio ar y ffordd y mae budd-ddeilwyr sylweddol yn meddwl am eu hagwedd tuag at yr agendâu \’digidol diofyn\’ a \’digidol a gynorthwyir\’.\’

Datblygwyd y system gyda chymorth arbenigol gan Guifi-net, sy\’n dal i gynnig cymorth technegol, ond o\’r pwynt hwnnw ymlaen, bwriwyd ati gydag ethos o hunan-gymorth, trwy gyfrwng grŵp craidd o chwe hyrwyddydd digidol lleol. \’Does dim rheswm pam na all neb ei ddysgu\’, meddai Nick Giles.

Mae gan yr adroddiad gwerthuso ddigonedd o enghreifftiau o denantiaid sydd wedi elwa hefyd:

  • Doedd gan Rachel a\’i phartner ddim mynediad i\’r rhyngrwyd cyn hyn ond nawr mae\’r plant yn ei ddefnyddio i wneud eu gwaith cartref, a gall hithau chwilio am swyddi\’n llawer haws
  • Bu gan Terry a\’i bartner gysylltiad band-eang masnachol ond roedd hi\’n anodd talu\’r biliau. Bellach, maen nhw\’n arbed £25 y mis ac mae yntau\’n ystyried sefydlu busnes dylunio crysau-t pwrpasol, a\’i redeg yn bennaf ar gysylltiad Merthyr Ddigidol
  • Mae Chris yn byw gyda\’i fam ac ef yw ei phrif ofalydd. Doedd ganddo ddim cysylltiad rhyngrwyd o\’r blaen ond nawr, gall fynd ar lein i gael y fargen orau pan gaiff gyfle i siopa, ac mae\’n gobeithio darganfod gwasanaethau iechyd ychwanegol iddi ar-lein.

Y cam nesaf yw ehangu\’r project i Fandeg, cymuned sy\’n ynysedig ac ymhell o swyddfa CCM, ac sydd newydd golli ei gwasanaethau bws. Yn y tymor hwy, mae CCM yn siarad â Chyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful ynglŷn ag arian o Gronfa Gymdeithasol Ewrop ac mae am sefydlu menter gymdeithasol i redeg y rhwydwaith.

‘Mae\’r rhwydwaith yn rhad ac am ddim nawr, ond mae arnom angen cynllun busnes iawn\’ meddai Mike Owen. \’Os yw\’n fwy na £5 y mis, wneith pobl ddim talu, ond mae £5 y mis yn dal yn swm sylweddol. Mae arnom angen i eraill ymuno â ni. Fel rhan o\’n hymrwymiad, hoffem gysylltu pob un o\’n cartrefi.\’ Mae\’n cymharu hyn â\’r sefyllfa yn y 1930au pan ddaeth pobl at ei gilydd i ddarparu ysgolion a llyfrgelloedd. ‘Gyda llinellau ffôn drud a chytundebau Sky, a dibyniaeth ar y prif ddarparwyr, mae cymunedau fel Merthyr bob amser yn mynd i fod yn ddifreintiedig. Roedden ni\’n meddwl bod hyn yn bwysig.\’

Gan edrych y tu hwnt i Ferthyr, mae\’n credu bod posibiliadau ledled Cymru ar gyfer cynlluniau. \’Mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi\’n helaeth mewn wifi. Mae pob ysgol yng Nghymru\’n gysylltiedig â\’r system a gallent rannu\’r signal ar benwythnosau ac ar ôl pedwar o\’r gloch am ddim.\’

Am fwy o wybodaeth, gweler www.digitalmerthyr.org.uk


Sign up to our newsletter

Join WHQ’s free monthly newsletter for Welsh housing news, magazine highlights and opportunities to contribute. No magazine subscription needed.Get involved with WHQContribute an article, share your experience or have your say on housing and regeneration in Wales. We’d love to hear from you.Get in touch »

Sign up for the newsletter »

Looking to advertise in our magazine?

Advertising and sponsored features are a great way to raise your profile with our readership of housing and regeneration decision-makers in Wales

Find out more »